+90 312 219 54 51[email protected]Koç Towers, Söğütözü · Ankara
Banko Law Firm & Mediation
Məqalə · Dəniz və offşor hüququ

Milli yurisdiksiyadan kənar ərazilərin dəniz bioloji müxtəlifliyi haqqında Saziş (BBNJ) Türkiyə üçün qüvvədədir

Banko Law Firm & Mediation1 dəq. oxu

Milli yurisdiksiyadan kənar ərazilərin dəniz bioloji müxtəlifliyinin qorunması və davamlı istifadəsi haqqında Saziş (BBNJ) 19 iyun 2023-cü ildə qəbul edilib və tələb olunan ratifikasiya sayına çatdıqdan sonra 17 yanvar 2026-cı ildə qüvvəyə minib. “Açıq dəniz müqaviləsi” kimi də tanınan Saziş açıq dənizi və dövlətlərin yurisdiksiyasından kənar beynəlxalq dəniz dibi ərazisini əhatə edir.

Türkiyə Sazişi 2024-cü ilin sentyabrında imzalayıb. Qoşulma haqqında Prezident qərarı 31 dekabr 2025-ci ildə dərc edilib, qoşulma sənədi 16 yanvar 2026-cı ildə BMT-yə depozitə verilib və Saziş Türkiyə üçün 15 fevral 2026-cı ildə qüvvəyə minib. Qoşularkən verdiyi bəyanatlarla Türkiyə BMT-nin Dəniz Hüququ Konvensiyasının (UNCLOS) iştirakçısı olmayan dövlət kimi mövqeyinin qoşulma ilə dəyişmədiyini və Sazişin UNCLOS-un qəbulu demək olmadığını qeyd edib.

Saziş dörd əsas sahəni tənzimləyir: dəniz genetik ehtiyatları və onlardan əldə edilən faydaların bölüşdürülməsi, dəniz qoruqları da daxil olmaqla ərazi əsaslı idarəetmə alətləri, ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi, həmçinin potensialın gücləndirilməsi və dəniz texnologiyalarının ötürülməsi. Dəniz genetik ehtiyatlarının tədqiqi və onların əczaçılıq və biotexnologiyada kommersiya istifadəsi faydaların bölüşdürülməsi öhdəlikləri baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Türkiyədə də Sazişin icrası üzrə işlərə başlanılıb. 23 iyun 2026-cı ildə müvafiq Nazirlik ilə Ankara Universitetinin Dəniz Hüququ Tədqiqat Mərkəzinin (DEHUKAM) əməkdaşlığı ilə icra layihəsi başladılıb. Bu yenilik Türkiyənin dəniz yurisdiksiya zonalarına dair milli qanunvericilik barədə müzakirələrlə birlikdə nəzərdən keçirilir.

Nəticə etibarilə, BBNJ Sazişi açıq dənizdə tədqiqat, gəmiçilik, enerji və biotexnologiya fəaliyyəti ilə məşğul olan qurumlar üçün yeni bildiriş, qiymətləndirmə və faydaların bölüşdürülməsi öhdəlikləri gətirir. Saziş çərçivəsində ikinci dərəcəli qaydaları və Tərəflər Konfransının qərarlarını izləmək vacibdir.

Orijinal mətn: English · Türkçe

Mənbələr

  • BBNJ Anlaşması (kabul 19.06.2023; yürürlük 17.01.2026)
  • Katılmaya ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı (RG 31.12.2025)
  • BM Antlaşmalar Kaydı, Türkiye katılma bildirimi (16.01.2026)
Bu məqalə yalnız ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Azərbaycan dilindəki mətn tərcümədir; uyğunsuzluq olduqda türk dilindəki mətn əsas götürülür.