Hürmüz Krizi ve Deniz Ticareti: Savaş Riski Sigortası, Çarter Sözleşmeleri ve Mücbir Sebep
Şubat 2026 sonunda Körfez bölgesinde başlayan saldırıların ardından Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ciddi biçimde aksamıştır. 2 Mart 2026’dan itibaren sigortacılar bölgeye yönelik savaş riski teminatlarını iptal etmeye başlamış; yeniden verilen teminatlarda prim oranları, gemi değerinin yaklaşık binde bir ila iki düzeyinden yüzde beş ila on aralığına yükselmiştir. Uluslararası Denizcilik Örgütü verilerine göre 11 Haziran 2026 itibarıyla 46 gemi hasar görmüş, sektör raporlarına göre bölgede bekleyen gemi sayısı bin yüz elliyi aşmıştır.
Bu tablo, deniz ticaret hukukunun bazı temel kurumlarını yeniden gündeme getirmiştir. Savaş riski sigortası poliçeleri genellikle sigortacıya kısa bir bildirim süresiyle teminatı iptal etme veya bölgeyi yeniden fiyatlandırma imkânı tanımaktadır. Bu nedenle armatörlerin poliçedeki iptal bildirimi sürelerini ve riskli bölge tanımlarını dikkatle izlemesi gerekmektedir.
Çarter sözleşmeleri bakımından savaş riski klozları belirleyici rol oynamaktadır. Standart klozlar, kaptana veya armatöre gemiyi tehlikeli bölgeye göndermeyi reddetme, alternatif rota veya liman önerme hakkı tanımakta ve ek sigorta primlerinin kiracıya yansıtılmasını düzenlemektedir.
Sözleşmede açık bir hüküm bulunmadığı hâllerde ise mücbir sebep ve sözleşmenin ifasının imkânsızlaşması kuralları gündeme gelmektedir.
Haziran 2026 ortasında taraflar arasında varılan uzlaşmanın ardından trafik kısmen normale dönmüş, ancak riskler tamamen ortadan kalkmamıştır. Temmuz 2026’da sigorta piyasasında yayımlanan bir rehber kloz, geçiş karşılığında yapılan ödemelerin yaptırım düzenlemelerine aykırılık oluşturabileceği ve teminatı etkileyebileceği konusunda uyarıda bulunmuştur. Aynı dönemde Türkiye’de zorunlu petrol stoklarının bir kısmının piyasaya sürülmesine izin verilmesi, krizin enerji arz güvenliği boyutunu da göstermiştir.
Sonuç olarak Hürmüz krizi, deniz ticaretiyle ilgilenen şirketler için sözleşme ve sigorta risklerinin önceden yönetilmesinin önemini ortaya koymuştur. Çarter sözleşmelerindeki savaş riski ve mücbir sebep hükümlerinin, sigorta poliçelerindeki iptal ve bildirim koşullarının ve yaptırım uyumuna ilişkin yükümlülüklerin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.
Kaynaklar
- Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) açıklamaları (Haziran 2026)
- Allianz Commercial piyasa değerlendirmesi (15.06.2026)
- Lloyd's Market Association rehber kloz (23.07.2026)
- EPDK Kurul Kararı 11.06.2026/14646
