Anayasa Mahkemesi’nden Ceza İnfaz Kurumlarında İfade Özgürlüğüne İlişkin Pilot Karar
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun, 6 Ekim 2026 tarih ve 33392 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 19/2/2026 tarihli ve 2019/789 başvuru numaralı Kararı uyarınca, ceza infaz kurumlarında bulunan kişilere ait dokümanların alıkonulması ve dışarıdan gönderilen süreli veya süresiz yayınlara erişimin engellenmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmiştir. Kararda ayrıca, bu uygulamalara ilişkin yapısal sorunların münferit başvuruların ötesinde devam ettiği ve benzer nitelikte çok sayıda ihlale yol açabileceği değerlendirilmiştir. Bu nedenle, sorunun yalnızca başvurucu bakımından değil, benzer durumda bulunan diğer kişiler bakımından da giderilmesini sağlamak amacıyla pilot karar usulünün uygulanmasına hükmedilmiştir.
Başvuruya konu olaylarda, çeşitli ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutuklulara ait veya kendilerine posta ve kargo yoluyla gönderilen kitap, gazete, dergi ve çeşitli yazılı dokümanlar kurum idarelerince incelenmiştir. Bazı yayınların terör örgütü propagandası içerdiği, müstehcen nitelikte olduğu, kurum güvenliğini tehlikeye düşürdüğü veya sakıncalı bulunduğu gerekçeleriyle ilgililerine teslim edilmemesine ve farklı yöntemlerle muhafaza altına alınmasına karar verilmiştir. Bu kararlara karşı yapılan başvuruların ise ilgili infaz hâkimlikleri ve ağır ceza mahkemeleri nezdinde sonuçsuz kalması üzerine bireysel başvurular yapılmıştır.
Anayasa Mahkemesi, öncelikle mahpuslara ait dokümanların ceza infaz kurumlarınca alıkonulmasının kanuni bir dayanağının bulunup bulunmadığını değerlendirmiştir. 5275 sayılı Kanun'un 35. ve 62. maddeleri ile bu hükümlere dayanılarak çıkarılan ikincil mevzuatın, mahpuslara ait dokümanlara el konulmasını veya bunların farklı yöntemlerle alıkonulmasını düzenlemediği tespit edilmiştir. Bu nedenle, söz konusu müdahalelerin kanunilik şartını karşılamadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Kararda ayrıca, ceza infaz kurumlarına dışarıdan gönderilen süreli ve süresiz yayınlara erişim bakımından mevcut uygulama ele alınmıştır. Anayasa Mahkemesi, yayınların kuruma kabul edilip edilmeyeceğinin 5275 sayılı Kanun ve Mahkemenin yerleşik içtihadında ortaya konulan kriterler çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bununla birlikte, daha önce verilen çeşitli ihlal kararlarına ve yapısal sorun tespitlerine rağmen yayınların mahpuslara teslimine ilişkin uygulamada yeknesak, öngörülebilir ve etkili bir denetim mekanizmasının oluşturulamadığı değerlendirilmiştir. Anayasa Mahkemesi, özellikle 5275 sayılı Kanun'un 62. maddesinde yer alan ve belirli yayınların mahpuslara verilmemesini öngören düzenlemenin, bu yayınların sonrasında ceza infaz kurumu idaresince hangi usulle muhafaza edileceği veya alıkonulacağı konusunda yeterli açıklık taşımadığına dikkat çekmiştir. Uygulamada aynı nitelikteki işlemler için farklı kavramların kullanılması ve bu işlemlerin hukuki sonuçlarının açık biçimde belirlenmemiş olması da kanunilik ve belirlilik ilkeleri bakımından değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak, Anayasa Mahkemesi, başvurucuların ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermiş; ceza infaz kurumlarında doküman ve yayınlara erişim konusunda mevcut yapısal sorunların giderilmesi amacıyla pilot karar usulünün uygulanmasına hükmetmiştir. Karar, ceza infaz kurumlarında ifade özgürlüğünün sınırlandırılmasına ilişkin müdahalelerin yalnızca meşru bir amaca dayanmasının yeterli olmadığını; müdahalenin kanuni bir temele sahip olması, yeterli açıklık ve öngörülebilirlik taşıması ve Anayasa Mahkemesi içtihadında ortaya konulan güvencelere uygun şekilde uygulanması gerektiğini bir kez daha ortaya koymuştur.
Kaynaklar
- AYM Genel Kurulu, B. No: 2019/789, 19.02.2026 (RG 06.10.2026/33392)
- 5275 sayılı Kanun m.35, m.62
