Petrol Piyasasında Rekabet ve Dağıtıcı–Bayi İlişkileri
Petrol piyasasında rekabetin korunması, hem 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hem de 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu kapsamında ele alınmaktadır. Piyasanın dikey yapısı nedeniyle özellikle dağıtıcı ile bayi arasındaki sözleşme ilişkileri, rekabet hukuku uygulamalarının yoğunlaştığı alanların başında gelmektedir.
5015 sayılı Kanun'un 8. maddesine göre bayiler, bayilik faaliyetlerini dağıtıcıları ile yapacakları tek elden satış sözleşmesine göre yürütür. Bayilik ilişkisi, karşılıklı yükümlülüklerin ve bunlara ilişkin fizibilitenin yer aldığı bir sözleşmeye dayanmaktadır. Bu yapı, bayinin belirli bir süre boyunca tek bir dağıtıcıdan ürün temin etmesini öngördüğünden rekabet hukuku bakımından dikey anlaşma niteliği taşımaktadır.
Rekabet hukuku açısından en çok tartışılan husus, bayilik sözleşmelerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresidir. Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Uygulamada bayilik sözleşmeleriyle birlikte kurulan intifa hakkı, kira veya ekipman sözleşmeleri aracılığıyla bu sürenin fiilen uzatılması, Rekabet Kurulu kararlarına konu olmuştur.
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi rekabeti kısıtlayıcı anlaşma ve uyumlu eylemleri, 6. maddesi ise hâkim durumun kötüye kullanılmasını yasaklamaktadır. Fiyatların doğrudan veya dolaylı olarak belirlenmesi, bölge veya müşteri paylaşımı ve bayilerin yeniden satış fiyatına müdahale edilmesi gibi uygulamalar bu kapsamda değerlendirilebilmektedir.
Bu nedenle dağıtıcıların bayilik ağlarını kurarken ve yenilerken, sözleşme süresini, yan sözleşmelerin rekabet etmeme yükümlülüğüne etkisini ve fiyatlama uygulamalarını hem EPDK mevzuatı hem de rekabet mevzuatı bakımından birlikte değerlendirmeleri gerekmektedir.
Sonuç olarak petrol piyasasında dağıtıcı–bayi ilişkileri, sektöre özgü düzenlemelerle genel rekabet kurallarının kesiştiği bir alandır. Sözleşmelerin hazırlanmasında ve yenilenmesinde her iki mevzuatın birlikte dikkate alınması, idari para cezası ve sözleşme hükümlerinin geçersizliği risklerinin önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
Kaynaklar
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.4, m.6
- 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu m.8
- Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2)
